zondag 1 maart 2020

Coronavirus: géén kwestie van massahysterie

Inleiding
Publieke paniekzaaierij en massahysterie rondom het actuele coronavirus 2019-nCoV wordt bereikt doordat verschillende media tendentieuze stukken plaatsen die niet op wetenschappelijke en betrouwbare bronnen zijn gebaseerd. Paniek en hysterie zijn nooit ergens goed voor, alertheid is wel gepast. In onderstaand artikel ga ik in op de huidige wetenschappelijke inzichten omtrent het virus. Ik leg uit hoe het virus van de Zuid-Chinese vleermuis is overgebracht op de mens, hoe het virus zich wereldwijd heeft verspreid. Ook leg ik uit waarom een goede handhygiëne zo belangrijk is. Daarvoor is géén antibacteriële zeep nodig (antibacterieel bestaat niet eens), maar een juiste manier van wassen met water en gewone zeep. Als u de discussie van de wetenschappelijke onderzoeken wilt overslaan, kunt u kijken naar de samenvatting onderaan dit bericht.

2019-nCoV en vleermuizen
Coronavirus 2019-nCoV is voor 88% identiek aan twee in 2018 in Zuid-China aangetroffen vleermuisgerelateerde coronavirussen. 2019-nCoV vertoont voor 79.5% overeenkomst met het genoom van SARS-CoV. Voor 96% is 2019-nCoV identiek aan een vleermuiscoronavirus. Coronavirus 2019-nCoV deelt naar alle waarschijnlijkheid een gemeenschappelijke voorloper met vleermuiscoronavirus RaTG13. Virussen die aan de stam van RaTG13 zijn ontsprongen, kunnen er wel tientallen jaren over hebben gedaan om te muteren tot het actuele coronavirus 2019-nCoV (Mining coronavirus genomes for clues to the outbreak's origins, AAAS Science, 31 januari 2020).

Vrijwel met zekerheid kan de vleermuis als oorspronkelijke bron van het huidige coronavirus 2019-nCoV worden aangewezen (Bat Coronaviruses in China, MDPI Viruses, maart 2019, 11(3): 210, gepubliceerd op 2 maart 2019). De voorspelling van de uitbraak van 2019-nCoV in China werd gedaan in maart 2019. Typerend voor coronavirussen is, dat het genoom van een vleermuiscoronavirus zich niet eerst behoeft aan te passen aan het DNA van de menselijke gastheer, omdat het S-proteïne in coronavirussen (waaronder SARSr-CoVs) zich aan de menselijke receptor ACE2 (betrokken bij de bloedsomloop en het maag-darmstelsel) kan hechten.

Om een hardnekkige volkswijsheid weg te nemen: coronavirussen zijn BAT-virussen en volstrekt géén mutaties van influenza. De enige gemene deler is dat zowel coronavirussen als influenzamutanten riskant zijn voor personen met een verzwakt immuunsysteem. De preventie en minimalisering van de verspreiding van coronavirussen is urgent. Ten eerste is nog géén coronavaccin voorhanden. Ten tweede moet worden vermeden dat coronavirussen onder de menselijke populatie muteren tot 'common coronavirus'.

Overdracht van vleermuis op mens
De september 2019-editie van Elsevier Biosafety and Health bevat een uitvoerige studie van de kruisbesmetting tussen vleermuis een mens in het Zuiden van China. De vleermuisgrotten in het Zuiden van China zijn het voornaamste onderkomen van SARS-CoV. Het immuunsysteem van vleermuizen werkt waarschijnlijk uitstekend. De cellen van vleermuizen zijn zo geëvolueerd, dat zij coronavirussen buiten kunnen sluiten. Vleermuizen zijn in staat om virussen buiten de cellen, maar nog binnen het lichaam op te slaan. Eenmaal buiten het lichaam overleven coronavirussen tot 9 dagen (Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and their inactivation within biocidal agents, Journal of Hospital Infection, vol. 104 issue 3, maart 2020). Zij kunnen via vleermuizenpoep en -urine worden overgebracht op een gastheer die niet zo'n sterk immuunsysteem heeft. Dat kan een tussengastheer zijn in de vorm van een wild dier, of een slachtvarken.

De omgang van de menselijke populatie met wilde dieren, gedomesticeerde dieren en de directe leefomgeving is de katalysator voor de verspreiding van coronavirussen. Uit onderzoek is gebleken dat géén direct contact is geweest tussen de bewoners van het landelijke Zuiden en de vleermuizen. De coronavirussen zijn verspreid via tussengastheren. Onder de tussengastheren bevinden zich civetkatten, stekelvarkens, fretten, zwijnen, pluimvee. Via gedomesticeerde dieren en landbouwgoederen werden de seropositieve respondenten blootgesteld aan coronavirussen. De respondenten in het onderzoek hebben aangegeven géén maatregelen te hebben getroffen om blootstelling aan ziekteverwekkers te beperken. Bovendien zijn de vleermuisgrotten in het Zuiden van China een trekpleister tijdens de zomermaanden (New research: Bats harbor hunderds of coronaviruses, and spillovers aren't rare, NPR, 20 februari 2020).

De besmettingshaard (niet: plaats van oorsprong, die is nog onduidelijk in maart 2020) van 2019-nCoV is de Wuhan Wholesale Seafood Market, waar naar alle waarschijnlijkheid gecontamineerde geïmporteerde goederen zijn verhandeld. De bevolkingsdichtheid van Wuhan, de snelheid waarmee geïnfecteerde personen, dieren en goederen zijn vervoerd en hygiëne zijn factoren die ieder hebben bijgedragen aan de snelle verspreiding van het meest recente Coronavirus.

Reeds in 2005 is de vleermuisgrot ontdekt die de broedplaats is van 2019-nCoV en een veelheid aan andere (corona)virussen, maar bij gebrek aan financiële middelen is nader onderzoek noodgedwongen afgeblazen (Cave full of bats in China identified as source of virus almost identical to 2019-nCoV, National Post, 6 februari 2020).

Waarom is handhygiëne óók bij een virus zo belangrijk?
Een veelgehoorde opmerking is dat het gebruik van 'antibacteriële' zeep onzin is, omdat het om een virus gaat. Daar zit een kern van waarheid in. "Antibacterieel" bestaat niet en bacteriën zijn niet de besmettingsbron. Van 2019-nCoV worden echter deeltjes verspreid via poep, urine en andere lichaamssecretieën. Poepvingers zijn het grote kwaad bij de verspreiding van ziekten. Het probleem is dat slechts 1/5 van de mensen de handen goed genoeg wast (You're probably washing your hands wrong and don't even know it, experts say, USA Today, 19 februari 2020).

Analyse van de 2019-nCoV Receptor Binding Domain (RBD) wijst uit dat er een sterke interactie plaatsvindt met ACE2, het Angiotensine-converterend enzym 2. ACE2, betrokken bij de regulering van het cardiovasculaire systeem, wordt voornamelijk uitgedrukt in de darmen en urinewegen.Eenzijdig is de besmettingsroute niet. ACE2 vindt namelijk ook uitdrukking in de epitheelcellen van de mondholte, met name in het weefsel van de tong. Zowel de gastro-intestinale tractus (de route van de als de tractus respiratorius (de luchtwegen) zijn vatbaar voor infectie met coronavirus. Beide transmissieroutes verklaren dat gastheren met nCoV worden geïnfecteerd via poepdeeltjes en ademhalingsdruppels. Juist omdat poepdeeltjes een grote boosdoener zijn bij de verspreiding van virussen (vgl. entero-, rota- en norovirussen), is het van belang om de handen en omgeving goed schoon te maken.

Coronavirus dat zich op een oppervlak bevindt, is niet bestand tegen emulsies met 75% alcohol, chloorbleekmiddel en chloroform. De emulsies moeten wel lang genoeg in kunnen werken. Wrijf het schoonmaakmiddel dan ook niet gelijk weg, maar wacht bij voorkeur 15-20 minuten. Maak niet alle oppervlakken schoon met één doekje, omdat daarmee onbewust poepdeeltjes en ziekteverwekkers kunnen worden verspreid. Gebruik liever voor ieder oppervlak een ander doekje of wegwerpmateriaal. Een schoonmaakmiddel met 95% ethanol is in staat om SARS-CoV binnen maar liefst 30 seconden te reduceren. Voor het wassen van de handen is niet nodig dat een antibacteriële zeep wordt gebruikt, als de handen maar grondig genoeg worden gewassen! Deeltjes op de handen kunnen worden bestreden door met water bevochtigde handen gedurende 20 seconden met zeep in te wrijven. De frictie moet ervoor zorgen dat schadelijke deeltjes zoveel mogelijk worden verwijderd. Handalcohol kan worden gebruikt, maar deze dient wel minstens 60% ethanol te bevatten. Ook handenalcohol moet stevig worden ingewreven. 

Had deze dramatische verspreiding voorkomen kunnen worden?
Een ongemakkelijke notie is dat de verspreiding had kunnen worden voorkomen door over te gaan tot het isoleren van vakantiegangers en forenzen uit brandhaard Wuhan, vanaf het moment dat mensen positief werden getest op 2019-nCoV. Overheden van andere gebieden en staten hadden kunnen weigeren om personen uit dit initiële besmettingsgebied toe te laten.

Overheden hebben vakantiegangers en forenzen tijdens de incubatietijd in laten reizen en daarmee grote risico's voor de bevolking bewerkstelligd. In de eerste plaats is een inschattingsfout gemaakt ten aanzien van de incubatietijd, die aanvankelijk op 14 dagen werd gesteld en meer dan 21 dagen blijkt te kunnen zijn. In de tweede plaats werd ervan uitgegaan dat het virus pas verspreid zou worden als de symptomen zich voordoen, terwijl geïnfecteerde gastheren ook besmettelijk zijn zonder dat zij symptomen tonen (Feasability of controlling COVID-19 outbreaks by isolation of cases and contacts, The Lancet, op internet gepubliceerd op 28 februari 2020).

Het isoleren van besmette personen of personen uit risicogebieden wordt afgedaan als 'mensen als een Pariah behandelen'. Uit angst voor discriminatie zijn en worden géén afzonderingsmaatregelen getroffen om verspreiding in te dammen. Bovendien spelen economische belangen de grootste rol in de afweging van de mogelijkheid om de bevolking te beschermen tegen het belang om de economie op korte termijn te stimuleren. De verantwoordelijke functionaris had reeds na de ontdekking van de eerste brandhaard en opvolgende broedplaatsen van 2019-nCoV kunnen besluiten tot het uitvaardigen van een negatief reisadvies en tot de directe toepassing van professionele quarantaine.

De SARS-epidemie van 2003 is succesvol onder controle gebracht door geïnfecteerde personen zo snel mogelijk te isoleren en van medische zorg te voorzien, door reisrestricties toe te passen en passagiers op luchthavens te screenen. De beteugeling van de SARS-epidemie dient als standaard voor de actuele 2019-nCoV-epidemie (Coronavirus latest: global infections pass 90.000, Nature, updates on 2019-nCoV). Onderzoekers adviseren om in getroffen gebieden draconische isolatiemaatregelen te treffen om verdere verspreiding van 2019-nCoV te voorkomen. Om besmettingen binnen één gebied te voorkomen en te beperken, wordt voorgeschreven om  bijeenkomsten te annuleren, scholen te sluiten en vanuit huis te werken (Nowcasting and forecasting the potential domestic and international spread of the 2019-nCoV outbreak originating in Wuhan, China: a modelling study, The Lancet, vol. 395, issue 10225, 29 februari 2020 (op internet gepubliceerd op 31 januari 2020). De rol van kinderen als verspreiders van het virus wordt onderzocht. Kinderen hebben evenveel kans om geïnfecteerd te raken met het virus, maar lijken minder last te ondervinden van de verschijnselen. Aanbevolen wordt basisscholen en de kinderopvang te sluiten (Coronavirus latest: global infections pass 90.000, Nature, updates on 2019-nCoV).

Mensenconcentraties
Het coronavirus is razendsnel over de wereld verspreid door het binnen relatief korte tijd vervoeren van reizigers uit Wuhan naar de internationale gemeenschap. De lucht- en scheepvaart zijn cruciale tussenschakels in het verspreiden van 2019-nCoV. Coronavirussen hebben buiten het lichaam een levensduur tot 9 dagen. Waar groepen mensen geconcentreerd zijn (vliegtuig of boot), kunnen virussen zich succesvol binnen korte duur naar meerdere gastheren verplaatsen. In de directe leefomgeving dragen het openbaar vervoer, collegezalen en andere locaties die veel mensen tegelijk huisvesten, bij aan de verspreiding van virussen.

Géén kwestie van massahysterie
Het realistisch inschatten van de risico's wordt door veel leken afgeschilderd als 'massahysterie'. Er worden ontstellend domme opmerkingen gemaakt als 'het is maar een griepje', 'aan griep gaan meer mensen dood', 'paniek is gevaarlijker voor de mens dan dit virus'. Mensen die dit zeggen, laten zich gemakkelijk sussen door kromme vergelijkingen. Door laconiek te handelen worden risico's juist vergroot. Massahysterie is onterecht, evengoed is het bagatelliseren van iets ernstigs onterecht. Zo heeft de bevolking ook niets aan een loze kreet als "We waren nog nooit zo veilig, maar tegelijk zo paniekerig".

De meest afschuwelijke opmerking die ik ben tegengekomen, is de relativerend bedoelde opmerking dat "toch alleen maar chronisch zieken en ouderen getroffen worden". Zo'n kloterige opmerking degradeert chronisch zieken en ouderen tot een categorie die niet ontzien hoeft te worden. Het is egoïstisch om met de 'verzwakte categorie' geen rekening te houden. Het is ook egoïstisch om nádat een risicogebied bekend is gemaakt, uit te reizen naar dat risicogebied, 'want ons overkomt toch niets'. Daarmee vormen terugkerende toeristen uit besmette gebieden een onnodig risico voor anderen.

Samenvatting
- De Zuid-Chinese grotvleermuis is de oorspronkelijke bron van alle coronavirussen sinds 2005. De Wholesale Market in Wuhan is aangeduid als brandhaard waar de mens besmet is geraakt door een tussengastheer;
- Door mensenconcentraties en snelle vervoersmodaliteiten kon het huidige coronavirus binnen korte tijd over de wereld worden verspreid sinds de massale besmettingen in Wuhan plaatsvonden. Onder mensenconcentraties kan virus het zich succesvol verspreiden;
- Niet alleen ademhalingsdruppels, ook poepdeeltjes dragen bij aan de verspreiding van het virus onder de mens. Daarom is het van groot belang om er een goede handhygiëne en algemene hygiëne op na te houden;
- Coronavirussen zijn niet bestand tegen chloroform, chloorbleekmiddel en emulsies met minstens 70% alcohol. Deze middelen moeten wel de tijd krijgen om in te werken; wrijf ze bij het schoonmaken van oppervlakken daarom niet direct weg, maar laat ze 15-20 minuten hun werk doen. Maak niet alle oppervlakken schoon met hetzelfde doekje. Het is uit den boze om eerst de wc schoon te maken en het doekje daarna voor andere oppervlakken te gebruiken. Gebruik liever aparte doekjes of wegwerpmateriaal;
- Antibacteriële zeep is niet nodig. Belangrijker is om de handen op de juiste manier te wassen. Wrijf 'gewone' handzeep gedurende 20 seconden stevig in op bevochtigde handen en spoel ze onder stromend water af. Als u geen water en zeep in de buurt hebt, dan kunt u alcoholhoudende handengel gebruiken. Deze moet wel minstens 60% ethanol bevatten. Ook dit middel dient u stevig in te wrijven. Zo niet, dan heeft de desinfecterende gel geen enkel nut.

Advies aan de overheid en instanties voor de Volksgezondheid
- Wees concreet en eerlijk. Kom niet met "We hebben een héél veilig land", of "De kans op besmetting in Nederland is echt heel klein". De risico's moeten worden benoemd, daar eerlijk over zijn helpt in de bestrijding van speculatie. U kunt beter transparant zijn dan vragen van bezorgde burgers met sussende woorden beantwoorden;
- Associeer quarantaine niet met discriminatie of sociale uitsluiting;
- Laat de volksgezondheid zwaarder wegen dan het economisch belang bij het uitvaardigen van een negatief reisadvies betreffende risicogebieden. De economische belangen zullen alleen maar zwaarder worden getroffen als u economische voordelen op de korte termijn laat prevaleren boven de volksgezondheid;
- Stimuleer goede hygiëne, ook wanneer het zwaartepunt van de epidemie wegebt. Coronavirussen kunnen evolueren en zij kunnen een sluimerend bestaan leiden. Nieuwe en sluimerende coronavirussen krijgen vrij spel bij een mentaliteit van 'panic-then-forget'. Hygiëne is de voornaamste factor in de preventie van infecties, daarom moet ook op de lange termijn een beleid van goede algemene hygiëne worden gevolgd;
- Stel beleid op om patiënten ná genezing van het virus op nierschade te controleren. Stel regels op om te evalueren of na bepaalde tijdsduur nog een vorm van 2019-nCoV aanwezig is in getroffen patiënten ('sluimertoestand').

Literatuur
Hongyin Li, Mendelsohn, Zong et al.
Human-animal interactions and bat coronavirus spillover potential among rural residents in Southern China
Elsevier Biosafety and Health September 2019, vol. 1 issue 2, p. 84-90
 
Roijan Lu, Xiang Zhao, Juan Li et al.
Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding
Lancet 2020, vol. 395, issue 10224 (online gepubliceerd op 30 januari 2020)

Zhou, Xing-Lou Yang et al.
A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat origin
Nature 2020 (online gepubliceerd op 3 Februari 2020)



Geen opmerkingen:

Een reactie posten